[OPINIA] Zagrożeni w kryzysie naftowym: Dlaczego pracownicy platform potrzebują ochrony

Bong (nie jego prawdziwe imię) pracował jako OFW na Bliskim Wschodzie. Gdy jego kontrakt nie został przedłużony ze względów zdrowotnych, zwrócił się ku platformom przewozowym — jednemu z najszybciej rozwijających się źródeł „elastycznego" zatrudnienia na Filipinach. Dziś pracuje od 15 do 18 godzin dziennie, aby ledwo wiązać koniec z końcem.

Nie zawsze tak było. Przed niedawnym wzrostem cen paliwa Bong mógł zarobić około P1 000 po odliczeniu kosztów w ciągu 8 do 10 godzin. Ale podobnie jak miliony pracowników platformowych w całym kraju — od przewozów samochodowych, przez taksówki motocyklowe, po dostawę jedzenia i przesyłek kurierskich — Bong jest klasyfikowany przez platformę jako „niezależny wykonawca".

Oznacza to, że ponosi wszelkie koszty w imieniu platformy: paliwo, internet mobilny, konserwację pojazdu oraz opłaty amortyzacyjne lub graniczne płacone operatorowi. Oprócz tego obsługuje codzienne potrącenie pożyczki przekraczające P200, pobierane bezpośrednio z jego portfela w aplikacji — pożyczki, którą zaciągnął od tej samej platformy, dla której pracuje. 

Szok cenowy ropy naftowej wywołany konfliktem USA-Izrael-Iran sprawił, że tej sytuacji nie można ignorować, a lokalne ceny ropy wzrosły dwukrotnie od wybuchu wojny. Według stanu na 24 marca 2026 r. ceny oleju napędowego wzrosły do P134,30 za litr, podczas gdy cena benzyny ma przekroczyć P100 za litr, zmuszając miliony filipińskich pracowników, zwłaszcza tych, którzy są uzależnieni od swoich pojazdów jako źródła utrzymania, do samodzielnego ponoszenia kosztów.

Model platformowy: Elastyczność jako przykrywka dla transferu ryzyka

Filipiny są domem dla rozwijającego się ekosystemu platformowych usług transportowych i dostawczych. Platformy pracy takie jak Grab, Foodpanda, Maxim i Lalamove — a także lokalni gracze jak Angkas, TokTok i Joyride — szybko się rozwijają. 

Około 1,7 miliona z 9,9 miliona pracowników giełdowych (22% populacji Filipin) jest zaangażowanych przez platformy internetowe lub aplikacje mobilne, na podstawie Badania Siły Roboczej z maja i czerwca 2021 r. Tymczasem badania Fairwork Philippines 2025 szacują, że 856 500 pracowników jest zaangażowanych w 10 największych platform opartych na lokalizacji, a wielu z nich (wraz z gospodarstwami domowymi wielopokoleniowymi) jest od tego uzależnionych jako głównego źródła utrzymania. 

Etykieta „niezależnego wykonawcy", na której polegają te platformy, jest w praktyce mechanizmem przerzucania ryzyka biznesowego na już zmarginalizowanych pracowników. Brzmi to wzmacniająco — wolne, elastyczne, przedsiębiorcze — ale rzeczywistość operacyjna opowiada inną historię. 

Platformy jednocześnie pobierają prowizję od każdej transakcji (niektóre 10%, ale inne aż 24%), ustalają ceny zleceń i trasy do pokonania, dyktują zasady postępowania i mundurów, kontrolują harmonogram zleceń i sposób ich realizacji oraz zachowują pełną władzę nad zawieszeniami i dezaktywacjami. Decydują również o tym, jakie dane pracowników zbierać i wykorzystywać — dane, które mogą być wykorzystywane do oferowania produktów finansowych, takich jak pożyczki w aplikacji, w które pracownicy następnie wpadają w pułapkę.

Poniższy szacunkowy podział kosztów konkretyzuje ten ucisk:

* Typowe koszty związane z pracą kierowcy taksówki motocyklowej
**Na podstawie konsultacji z marca 2026 r. z grupami pracowników

Rosnące koszty paliwa wpływają również na inflację, prowadząc do rosnących cen towarów konsumpcyjnych, takich jak żywność i inne podstawowe usługi, które również wpływają na pracowników.

Odporność to nie tylko tajfuny czy ekstremalne upały

Nasze bieżące badania „Resilient Platform Work Philippines" skupiały się głównie na ekstremalnych warunkach pogodowych — i nie bez powodu. Filipiny należą do krajów najbardziej narażonych na zmiany klimatu na świecie, a pracownicy platformowi są bezpośrednio narażeni: jeżdżą przez poważne powodzie, znoszą stres cieplny, ponoszą straty w dochodach podczas supertajfunów i zaciągają pożyczki na naprawy po zniszczeniach pogodowych. To powtarzające się realia, których pracownicy doświadczają i już ciągle doświadczają. Mogą się one tylko pogorszyć w obliczu prognoz pogarszających się warunków klimatycznych.

Ale wzrost cen ropy zmusza nas do rozszerzenia naszych ram. Odporność to nie tylko kwestia klimatu — to kwestia geopolityczna i strukturalna. Ci sami pracownicy, którzy ponoszą koszty supertajfunu, teraz ponoszą koszty wojny, w której nie biorą udziału. Niezależnie od tego, czy mówimy o klimacie, czy konfliktach stworzonych przez człowieka, mechanizmy zarządzania platformami pozwalają platformom eksternalizować ryzyko, podczas gdy pracownicy je internalizują.

Jednorazowa pomoc rządowa (lub ayuda), jeśli w ogóle dociera do pracowników platformowych, zapewnia doraźną ulgę czasową, ale nie może zastąpić ochrony strukturalnej. To, co ujawnia obecny kryzys, to luka w architekturze naszych programów ochrony socjalnej i to, jak ciągle akceptujemy systemy, w których tworzymy miejsca pracy bez towarzyszących sieci bezpieczeństwa. Nieformalność jest długotrwała na Filipinach, ale brak obowiązkowej ochrony socjalnej dla pracowników platformowych napędzających wielomilionowe platformy w peso wymaga krytycznej analizy. 

Siła zbiorowego organizowania się

Dołączając do kierowców jeepney i operatorów trójkołowców najbardziej dotkniętych kryzysem naftowym, pracownicy platformowi muszą być rozpoznani jako część tej samej walki — nawet jeśli ich historia organizowania się jest krótsza, a ich kategoria jako siły roboczej jest czasami źle rozumiana.

W naszych wywiadach z liderami RIDERS opisali oni uporczywe wyzwanie: niektórzy pracownicy platformowi sami zinternalizowali tożsamość „niezależnego wykonawcy", co sprawia, że niechętnie postrzegają siebie jako pracowników posiadających prawa. To nie jest przypadkowe. Takie ujęcie dobrze służy platformom. Ale jest to również teraz aktywnie kwestionowane. W ciągu ostatnich pięciu lat obserwowaliśmy powstanie związków zawodowych takich jak RIDERS i organizacji takich jak Kapatiran ng Dalawang Gulong (Kagulong), wytwarzających zbiorowy głos w warunkach zaprojektowanych, aby ich atomizować.

W przeciwieństwie do sektora jeepney, który niesie ze sobą dziesięciolecia zorganizowanej historii pracy na Filipinach, organizowanie pracowników platformowych jest nowsze. Ale jest realne, rozwija się i zasługuje na silniejszą solidarność ze strony szerszego ruchu robotniczego. Decyzja pracowników platformowych o przyłączeniu się do szerszego strajku transportu publicznego manifestuje solidarność w obrębie szerszego ruchu robotniczego.

Te stowarzyszenia pracowników stały się kotwicami wzajemnej pomocy, które rozszerzają zbiorową moc — organizując zgromadzone fundusze i pomoc dla członków odsuwanych na boczny tor przez wzrosty cen paliwa. Pokazują one, jak pracownicy platformowi przekształcają codzienne walki o paliwo, dochód i uznanie w dłuższe historie współpracy robotniczej i wzajemnej pomocy w filipińskiej kulturze pracy.  Robiąc to, sami rozwiązują problemy, które powinny leżeć w zakresie odpowiedzialności państwa i samych platform: zapewnianie wsparcia socjalnego, zapewnianie sprawiedliwego wynagrodzenia i mediację ryzyka. 

Co należy zmienić

Z powyższego wynikają trzy rzeczy.

Po pierwsze, model biznesowy platform musi być poddany większej kontroli regulacyjnej i przejrzystości. Rząd i siły rynkowe nieustannie promują pracę giełdową jako realną możliwość przedsiębiorczą i zatrudnieniową w obliczu braku przepisów prawa pracy. Klasyfikacja niezależnego wykonawcy nie może nadal chronić platform i państwa przed zobowiązaniami w zakresie ochrony socjalnej, podczas gdy platformy utrzymują efektywną kontrolę nad warunkami pracowników. Rozwiązanie kwestii statusu zatrudnienia, wraz ze wszystkimi prawami z nim związanymi, które są zagrożone, pozostaje pilne.

Niedawno na rynek weszła nowa platforma, Green GSM, oferująca zestaw pojazdów elektrycznych i z kierowcami klasyfikowanymi jako pracownicy, a nie pracownicy giełdowi. Platforma zapewnia wypłaty wynagrodzeń dwa razy w miesiącu powiązane z systemem kwot przejazdów i rejestrację w systemie ubezpieczeń społecznych, bez opłat za wynajem pojazdu. Chociaż pojawiające się modele zarządzania pracą platformową wymagają ciągłej kontroli, wejście pojazdów elektrycznych (EV) stanowi potencjalnie dobrą alternatywę, która osłoni pracowników przed wstrząsami cen ropy, jednocześnie promując zrównoważony rozwój. 

Po drugie, pracownicy platformowi muszą być uwzględnieni w jakiejkolwiek politycznej odpowiedzi na kryzys cen ropy — nie jako myśl dodatkowa, ale jako uznany sektor. Dotacje na paliwo, ochrona socjalna i mechanizmy wsparcia w sytuacjach kryzysowych, które docierają do kierowców jeepney i trójkołowców, muszą również dotrzeć do kierowcy lub kuriera platformowego. Poza tym kryzysem rząd powinien poważnie rozważyć otwarcie większej liczby ścieżek dla zabezpieczenia społecznego i ochrony socjalnej, niezależnie od obecnego lub ewentualnego statusu zatrudnienia pracowników platformowych.  

Po trzecie, sami pracownicy — i związki zawodowe, które ich organizują — potrzebują szerszej solidarności publicznej. Warunki, w jakich znajdują się pracownicy platformowi, są ważnym oknem na to, co się dzieje, gdy wzrost gospodarczy jest budowany na systematycznym przerzucaniu ryzyka na ludzi, których najmniej na to stać.

Bong nie jest wolnym przedsiębiorcą poruszającym się po elastycznych możliwościach. Jest pracownikiem — ponoszącym koszty związane z pracą, dźwigającym długi i pracującym podwójną liczbę godzin — utrzymującym w ruchu cyfrową gospodarkę, podczas gdy platforma, która czerpie zyski z jego pracy, ponosi niewielką ekspozycję.

To jest rozmowa, którą musimy przeprowadzić. – Rappler.com

Cheryll Soriano, Jan Michael Alexandre Bernadas, Jayvy Gamboa i China Villanueva są współbadaczami Resilient Platform Work Philippines, projektu badającego przecięcia pracy platformowej, zmian klimatu i rozwoju technologicznego. Jest to współpraca między Centrum Badań nad Rozwojem Społecznym Uniwersytetu De La Salle a Obserwatorium Manilskim Ateneo de Manila, prowadzona przez LIRNEasia i finansowana przez IDRC-Canada za pośrednictwem sieci badawczej FutureWORKS Asia. 

Geoffrey Labudahon jest krajowym koordynatorem Krajowego Związku Dostawców Żywności (RIDERS) i jest członkiem rady doradczej projektu.